Pruśce

Pruśce – miejscowość znajduje się na lewym brzegu rzeki Wełna, na stoku niewielkiego wzniesienia (80 m n.p.m.), w odległości 6 km na północny wschód od Rogoźna i 9 km od Wągrowca. Według legendy nazwa wsi ma pochodzić od osadzonych tutaj jeńców pruskich. W rzeczywistości jest to nazwa odosobowa, pochodząca od przezwiska Prus (tzn. koń i człowiek hodujący konie), która nie ma nic wspólnego z bałtyckimi Prusami czy niemieckimi Prusakami.

Na północny zachód od Prusiec, kilkaset metrów od rzeki Wełny znajduje się miejsce rzekomego grodu obronnego z przełomu XI i XII wieku. Według badań w 1923 roku grodzisko mające kształt wklęsły i średnicę 60-80 m zostało rozwiezione około połowy XIX w. Resztki pochodzące z grodziska znajdować się miały najprawdopodobniej na łące i polu ornym na wschód od drogi z Prusiec do Jakubowa i na północ od rzeki Wełny. Nowsze badania tego jednak nie potwierdziły.

Wieś znana w źródłach od 1302 roku. Pierwszy właściciel, Wierzbięta Przysiecki z Przysieki herbu Nowina, występuje w roku 1329. Sześć lat później jego brat Henryk był przeorem klasztoru w Owińskach. Dziedziczyli tutaj Grzymalici z Marlewa, Pokrzywnicy i Potulic. W latach 1405-1421 funkcję kasztelana Rogozińskiego pełnił Jakub Jakusz Prusiecki, a Stanisław z Prusiec Potulicki – kasztelana międzyrzeckiego w 1502 roku. W początkach XVI wieku dobra prusieckie zostały powiększone o Runowo, Jaubowo i Wiatrowo. W 1534 roku w Pruścach były dwa młyny, natomiast w 1564 roku dwie karczmy. Około 1580 roku posiadali tę wieś Marcin Zieliński i Maciej Sadowski, w wieku XVII – Rumiejewscy, a w drugiej połowie XVIII wieku Radolińscy z Siernik.

Przed wielu laty ze wsi Pruśce do Wiatrowa jechał chłop, który w gospodzie wiejskiej świętował mięsopusty aż do pierwszej w nocy. Gdy tak powoli jechał, przypomniał sobie opowiadanie starych ludzi, że temu kto tańczy o północy w noc mięsopustną, ukazuje się diabeł. Wówczas roześmiał się głośno i ironicznie zawołał: Diable, ukaż się, a ja ukręcę ci głowę! Kiedy tylko powiedział te słowa, z rowu, przy którym właśnie jechał, wyszedł karzeł o srebrnobiałej, sięgającej kolan, brodzie. Karzeł kiwnął na wieśniaka i poprosił, by go zabrał. Po chwili karzeł wdrapał się na wóz a za nim wskoczyła kózka i położyła się u nóg karła. Ten tymczasem rozsiadł się wygodnie, wyciągnął swoją długą fajkę i zapalił ją. Chłop przemówił do niego, lecz karzeł nie odpowiedział. Gdy mimo powtórnego wezwania karzeł się nie odezwał, chłop wściekł się i chciał go zrzucić z wozu. W tym momencie zeskoczyła kózka, a na ziemi zamieniła się w diabła, który rósł coraz bardziej, a w końcu osiągnął wielkość mężczyzny. Diabeł wskoczył na wóz, chwycił wieśniaka za kołnierz i ściągnął na ziemię. Tutaj mocno go trzymał a karzeł zdjął z niego ubranie, wyciął witkę i zaczął bić. Gdy dał mu co najmniej dwadzieścia batów, puścił go diabeł, a karzeł powiedział: Na przyszły raz nie tańcz dłużej niż do północy! Potem obie postacie wskoczyły do rowu, gdzie przy głośnym śmiechu diabła przepadły.”

W 1867 roku we wsi istniały rogatki, przy których pobierano opłaty od pojazdów, koni i stad bydła. W 1888 roku wieś była zamieszkała przez 137 osób (124 katolików, 13 ewangelików). Folwark należał do dominium siernickiego Szułdrzyńskich. Obejmował wówczas obszar 733 ha z 190 mieszkańcami.

Pierwszy kościół w Pruścach powstał zapewne w początkach XIV wieku, choć nie zachowały się na ten temat żadne wzmianki źródłowe. Wiadomo natomiast, że 29 kwietnia 1421 roku kasztelan rogoziński Jakub Prusiecki wraz z synami Maciejem, Wierzbiętą i Janem osadzili drewniany kościół w Pruścach w dwa łany roli, łąkę i dochody z młyna. Ten nowy kościół p.w. Św. Macieja wkrótce uzyskał prawa parafialne. W 1465 roku do parafii wchodziły Pruśce, Pokrzywnica i Wiatrowo. Obiekt ów spłonął w 1680 roku. Nowy kościół drewniany stanął na tym samym miejscu pod koniec XVII wieku; poświęcony został przez sufragana poznańskiego Hieronima Wierzbowskiego. Także i ten kościół spłonął, toteż w 1763 roku Wojciech i Anna z Bnińskich Radolińscy wystawili nowy, który jednak w 1808 roku spłonął – po raz czwarty. Wówczas parafię wcielono do Lechlina. Pierwsza wzmianka o szkole znana z 1423 roku i następne z lat 1628-1777 (1778 roku spłonęła). Znajdował się tutaj także szpital wiejski (przytułek), który istniał do 1728 roku, kiedy podobnie jak szkoła i kościół ogniem przypadkowym w popiół obrócony został.

Aktualnie w Pruścach działają: Parafia rzymskokatolicka, cmentarz parafialny, Szkoła Podstawowa im. Jana Pawła II, Ochotnicza Straż Pożarna oraz Stowarzyszenie Do Przodu. Ponadto znajduje się boisko sołeckie do piłki nożnej, boisko do piłki siatkowej, wyremontowana remiza OSP, plac zabaw.

Comments are closed.